CMK 308 ve 308/A, farklı mahkemelerin ceza kararları için başsavcılıklara tanınan itiraz yetkilerini düzenler. Hangi hükmün uygulanacağı kararın hangi daireden çıktığına bağlıdır. Süre hesabında ise karar tarihi tek başına yeterli değildir: kanunda belirtilen teslim veya tebliğ tarihi ile varsa geçiş hükmü birlikte incelenir.
İki itiraz yolu arasındaki ayrım
CMK 308, Yargıtay ceza dairesi kararlarına karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazını düzenler. CMK 308/A ise bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin kesin nitelikteki kararına karşı o mahkemenin Cumhuriyet başsavcılığının itirazına ilişkindir. 308/A, 2017 yılında 7035 sayılı Kanun’la eklendi; sonraki kanunlar kapsamını, inceleme usulünü ve süre ifadelerini değiştirdi. Her iki yolda bir kişinin başsavcılığa istem iletmesi, itirazın o kişi tarafından yapılması anlamına gelmez.
CMK 308: Yargıtay kararları
7589 sayılı Kanun’la değişen 308. maddenin birinci fıkrası, yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararlarını dışarıda bırakarak Yargıtay ceza dairelerinin diğer kararlarına karşı itirazı düzenler. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, re’sen veya istem üzerine, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir. Sanık lehine itirazda süre aranmaz. İtiraz üzerine dosya önce kararına itiraz edilen daireye gider. Daire itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderir.
CMK 308/A: İstinaf kararları
Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı, ceza dairesinin kesin nitelikteki kararına karşı re’sen veya istem üzerine kararı veren daireye itiraz edebilir. Süre, kararın başsavcılığa verildiği tarihten itibaren bir aydır; sanık lehine itirazda süre aranmaz. Sanık aleyhine itiraz için kararı etkileyecek nitelikte esaslı bir hata bulunmalıdır. Bu itirazı daire sanığa veya müdafiine tebliğ eder; ilgililer tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı cevap verebilir.
Daire itirazı mümkün olan en kısa sürede inceler ve yerinde görürse kararını düzeltir. Yerinde görmezse dosyayı ceza daireleri başkanlar kuruluna gönderir. Kurulun kabul kararı gereği için daireye döner; kurul kararları kesindir. Bu usul, 7188 sayılı Kanun’un yayımından önce itiraz edilip reddedilmiş dosyalara uygulanmaz.
İstem ve itiraz yetkisi
CMK 308 bakımından 7589 sayılı Kanun, başsavcıdan itiraz etmesini isteyebilecek kişileri sayar: sanık veya sanık adına kanun yoluna başvurma hakkı olanlar; katılan; katılma isteği karara bağlanmamış olanlar; katılan sıfatını alabilecek biçimde suçtan zarar görmüş olanlar. Bu kişilerin istemi, başsavcının itiraz yetkisinden ayrı bir işlemdir. 308/A için aynı kişi listesinin kendiliğinden geçerli olduğu varsayılmamalı; ilgili hüküm ve kişinin dosyadaki sıfatı ayrıca değerlendirilmelidir.
Süre ve geçiş hükümleri
7589 sayılı Kanun’un geçici hükmü, yeni 308/1 düzenlemesini yürürlüğe girdiği tarihten sonra başsavcılığa teslim edilen dosyalara uygular. Daha önce teslim edilmiş dosyalarda önceki hüküm sürer: 7499 sayılı Kanun sonrasında bu hüküm, ilâmın başsavcıya verildiği tarihten itibaren bir aylık süreyi öngörüyordu. Bu yüzden bir dosyaya üç aylık süre uygulanıp uygulanmayacağı yalnız kararın yılına bakılarak belirlenmez.
7499 sayılı Kanun, 308/A’daki “otuz gün”ü “bir ay”, sanık aleyhine itiraza cevap için “yedi gün”ü “iki hafta” yaptı. Aynı Kanun'la eklenen Geçici 6/1(c), 308 ve 308/A'yı da açıkça sayar: bu Kanun'la yapılan süre değişiklikleri 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için uygulanır; daha önce verilen kararlarda önceki hükümler geçerlidir. Her dosyada karar tarihi, kararın başsavcılığa verilme tarihi ve tebligat ayrı ayrı kayda geçirilmelidir.
İnfaz ve dosya incelemesi
Başsavcılığa istem gönderilmiş veya başsavcılık itiraz etmiş olması, infazın kendiliğinden durduğunu göstermez. İnfaza ilişkin ayrı bir karar bulunup bulunmadığı, kararın kesinlik durumu ve dosyaya uygulanacak hükümler kontrol edilmelidir. İncelemede karar örneğiyle birlikte dosyanın ilgili başsavcılığa teslim kaydı, varsa tebligat ve önceki kanun yolu işlemleri karşılaştırılır. Böylece yanlış mercii veya yanlış başlangıç tarihi üzerinden süre hesabı yapılması önlenir.
Kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — güncel resmî metin
- 7035 sayılı Kanun — CMK 308/A’nın eklenmesi
- 7188 sayılı Kanun — başkanlar kurulu usulü ve geçiş hükmü
- 7445 sayılı Kanun — sanık aleyhine itiraz ve cevap
- 7499 sayılı Kanun — süre değişiklikleri
- 7589 sayılı Kanun — CMK 308 değişikliği ve geçiş hükmü
Diğer kanun yollarını ve büroyla görüşme yolunu ceza hukuku çalışma başlıklarında bir arada bulabilirsiniz.